Jak powstają góry i dlaczego Ziemia się trzęsie? Tajemnice naszej planety!

W dzisiejszym filmie na kanale Naukowa Karuzela zabieramy was w niezwykłą podróż w głąb naszej planety. Byliście kiedyś w górach? Kiedy stoimy na wielkiej, twardej skale, wydaje nam się, że jest ona wieczna i absolutnie nieruchoma. Prawda jest jednak zupełnie inna! Ziemia żyje, cały czas pracuje, a pod naszymi stopami zachodzą potężne i fascynujące zmiany. Zapnijcie pasy, bo w najnowszym odcinku dowiecie się, co tak naprawdę ukrywa się głęboko pod ziemią.

Kiedy wszystkie lądy były jednością – poznajcie Pangeę!

Zanim dowiemy się, jak powstają szczyty, musimy cofnąć się w czasie do epoki dinozaurów. Wyobraźcie sobie, że miliony lat temu nie było podziału na znane nam dziś kontynenty, takie jak Europa, Afryka czy Ameryka. Wszystkie lądy były ze sobą połączone, tworząc jeden gigantyczny superkontynent, który naukowcy nazwali Pangea.

Z biegiem czasu ten ogromny ląd zaczął pękać i powoli rozdzielać się na mniejsze kawałki. Chociaż nasz bohater Żelek w filmie żartował, że Pangea brzmi jak nazwa starożytnej pizzy, to właśnie te powoli dryfujące fragmenty lądu ukształtowały świat, który dzisiaj widzimy na mapach.

Ziemia jak jajko na miękko, czyli gigantyczne puzle

Zastanawiacie się pewnie, jak to w ogóle możliwe, że lądy się poruszają? Przecież nasza planeta nie ma wbudowanych żadnych silników! Aby to zrozumieć, musimy zajrzeć pod powierzchnię. Ziemia przypomina w swojej budowie ogromne, ugotowane na miękko jajko. Na samej górze znajduje się cienka, chłodna i twarda skorupa ziemska – to właśnie po niej na co dzień chodzimy. Tuż pod nią kryje się płaszcz Ziemi. Jest to gruba warstwa skał, które z powodu niewyobrażalnego gorąca stają się miękkie i powoli płyną, przypominając bardzo gęsty miód.

Co najważniejsze, twarda skorupa wcale nie jest jednym spójnym kawałkiem. Jest popękana na ogromne puzle, które nazywamy płytami tektonicznymi. Ponieważ gęsta skała pod spodem nieustannie się przelewa, nasze wielkie skalne puzle również się przesuwają, ślizgając się po rozgrzanym wnętrzu. Robią to jednak w żółwim tempie – z prędkością zaledwie kilku centymetrów rocznie. To dokładnie tak samo wolno, jak rosną wasze paznokcie!

Skąd się biorą trzęsienia ziemi i jak rosną góry?

Te olbrzymie płyty nie zawsze płyną w tym samym kierunku. Często ich chropowate krawędzie o siebie zahaczają i potrafią się zablokować. W takich miejscach gromadzi się potężna energia. Gdy w końcu skały nie wytrzymują naporu i pękają, uwięziona siła uwalnia się w ułamku sekundy, a płyty gwałtownie przesuwają się nawet o kilka metrów. To potężne szarpnięcie wywołuje wibracje, które wędrują na powierzchnię. Ziemia zaczyna wtedy drżeć, budynki się chwieją, a my doświadczamy zjawiska, jakim jest trzęsienie ziemi. Ziemek świetnie tłumaczy w filmie ten proces jako gigantyczny “ziemski korek drogowy”.

Zdarza się również, że dwa ogromne skalne puzle zderzają się ze sobą czołowo. Żadna ze stron nie chce ustąpić, więc skały z ogromną siłą zgniatają się, marszczą i są wypychane wysoko do góry. Ten niesamowity proces nazywamy wypiętrzaniem. Tak właśnie, ze zderzenia płyty indyjskiej z azjatycką, powstały Himalaje – najwyższe góry na świecie. Co ciekawe, to zderzenie trwa do dzisiaj, dlatego słynny Mount Everest każdego roku odrobinę rośnie!

Zaskakujące ciekawostki o naszej planecie

Oglądając nasz najnowszy odcinek, poznacie mnóstwo niesamowitych faktów, o których mogliście nie mieć pojęcia:

• Na samym szczycie Mount Everestu, niemal 9 kilometrów nad ziemią, naukowcy odkryli skamieniałe morskie muszle! Udowadnia to, że miliony lat temu dzisiejszy “dach świata” znajdował się na dnie prehistorycznego oceanu.
• Najdłuższy łańcuch górski naszej planety wcale nie leży na lądzie. Nazywa się Grzbietem Śródoceanicznym i jest całkowicie ukryty pod wodą, ciągnąc się na dnie oceanów przez ponad 60 tysięcy kilometrów.
• Zdecydowana większość trzęsień ziemi i wybuchów wulkanów ma swoje stałe terytorium. Jest to Pacyficzny Pierścień Ognia, czyli obszar otaczający Ocean Spokojny.

Obejrzyjcie cały film, aby razem z naszymi wesołymi bohaterami uświadomić sobie, że Ziemia to stale zmieniający się, fascynujący ekosystem.