Ambystoma meksykańska – poznaj niezwykłego wodnego smoka!

Czy istnieje zwierzę, które wygląda jak mały, uśmiechnięty smok z koroną z piórek na głowie, a dodatkowo nigdy nie dorasta i posiada supermoce rodem z komiksów? Choć brzmi to jak opis postaci z bajki, takie stworzenie żyje naprawdę! W najnowszym filmie na kanale Naukowa Karuzela, Ziemowit oraz Żelek biorą pod lupę jedno z najbardziej fascynujących zwierząt na naszej planecie. Bohaterem odcinka jest ambystoma meksykańska, którą cały świat zna znacznie lepiej pod nazwą aksolotl (lub axolotl).

Kim właściwie jest aksolotl?

Kiedy po raz pierwszy spojrzycie na ambystomę meksykańską w naszym filmie, możecie odnieść wrażenie, że to dziwna ryba, której wyrosły cztery łapki. Przez wiele lat nazywano ją nawet “chodzącą rybą”. Jednak z naukowego punktu widzenia aksolotl z rybami nie ma nic wspólnego. To pełnoprawny płaz, a dokładniej bliski kuzyn salamander i traszek oraz nieco dalszy krewny dobrze znanych nam żab.

Tym, co od razu przyciąga wzrok, jest jego szeroki pyszczek, który wygląda, jakby zwierzę cały czas się do nas uśmiechało. Równie ciekawy jest zabawny pióropusz umieszczony po bokach głowy. Choć przypomina koronę lub gałązki, w rzeczywistości nie jest to żadna ozdoba, lecz skrzela zewnętrzne. Podczas gdy ryby mają swoje skrzela schowane pod specjalnymi pokrywkami, aksolotl nosi je dumnie na wierzchu. Delikatnie nimi poruszając, wyłapuje z wody tlen, dzięki czemu może swobodnie oddychać pod powierzchnią.

Piotruś Pan w świecie zwierząt – czym jest neotenia?

Większość płazów, takich jak żaby czy inne salamandry, przechodzi w swoim życiu wielką przemianę, nazywaną przez naukowców metamorfozą. Przykładowo kijanka żyje wyłącznie w wodzie, ma długi ogon i oddycha skrzelami. Kiedy jednak dorasta, traci ogon, jej skrzela zanikają, a w środku ciała rozwijają się płuca, które pozwalają jej wyjść na ląd.

Tymczasem ambystoma meksykańska postanowiła zostać w wodzie na zawsze. W nauce to niezwykłe zjawisko nosi nazwę neotenia. Oznacza to, że aksolotl rośnie, staje się duży i może mieć własne młode, ale przez całe życie zachowuje cechy malutkiego dziecka, czyli larwy. W rezultacie nigdy nie traci płaskiego ogona do pływania, nie pozbywa się pióropusza ze skrzeli i nie wychodzi na ląd. Co ciekawe, posiada również małe płuca i potrafi czasem podpłynąć pod powierzchnię, aby łyknąć bąbelek powietrza, jednak jego prawdziwym żywiołem na zawsze pozostaje woda.

Mistrzowska regeneracja – supermoc, która zachwyca naukowców

W naszym filmie wyjaśniamy również, na czym polega największa supermoc tego płaza. Nie jest to strzelanie laserami z oczu, lecz mistrzowska regeneracja, czyli zdolność do odbudowywania uszkodzonych części ciała. Kiedy człowiek zadrapie kolano na rowerze, organizm naprawia skórę, ale często zostaje po tym ślad w postaci blizny. Z kolei jaszczurka potrafi odrzucić ogon, jednak nowy odpowiednik jest nieco gorszy od pierwszego, ponieważ zamiast kości ma w środku tylko sztywną chrząstkę.

Dla ambystomy meksykańskiej naprawa ciała to pestka! Jeśli straci łapę albo ogon, w ciągu kilku tygodni odrasta jej zupełnie nowa, idealna kończyna – wraz z kośćmi, mięśniami, nerwami oraz naczyniami krwionośnymi. Co więcej, nie zostaje po tym nawet najmniejsza blizna. Ponadto naukowcy odkryli, że to niezwykłe stworzenie potrafi zregenerować uszkodzoną szczękę, rdzeń kręgowy, fragmenty serca, a nawet części własnego mózgu! Właśnie dlatego badacze z całego świata tak pilnie obserwują te płazy – chcą odkryć ich tajemnice, aby w przyszłości pomóc ludziom leczyć bardzo poważne urazy.

Podwodny odkurzacz i tajemnica kolorów – jak żyje aksolotl?

Mimo swojego słodkiego uśmiechu, ambystoma meksykańska nie żywi się podwodnymi kwiatkami ani sałatą. Wręcz przeciwnie – jest stuprocentowym drapieżnikiem, który poluje na robaki, owady wodne, ślimaki oraz małe rybki. Choć posiada malutkie ząbki, służą one wyłącznie do przytrzymania zdobyczy, a nie do gryzienia. Aby zjeść obiad, aksolotl wykorzystuje prawa fizyki. Kiedy podpływa do ofiary, błyskawicznie otwiera szeroki pyszczek, tworzy podciśnienie i z ogromną siłą zasysa wodę razem z jedzeniem prosto do środka. Działa dokładnie tak, jak podwodny odkurzacz!

Warto również wyjaśnić kwestię ubarwienia, o którą często pytacie. Aksolotle nie zmieniają kolorów jak kameleony. Jasnoróżowe i białe osobniki z czarnymi oczami, które tak często widzimy na zdjęciach, to odmiany wyhodowane przez człowieka. W dzikiej przyrodzie różowy płaz byłby od razu widoczny dla drapieżników. Z tego powodu dzikie ambystomy są zazwyczaj ciemnobrązowe, szare lub zielonkawe w drobne plamki, co zapewnia im doskonały kamuflaż na dnie jeziora.

Ciekawostki o ambystomie meksykańskiej, które musisz znać

Na koniec naszego filmu przygotowaliśmy dla Was zestaw niezwykłych faktów o tym zwierzęciu:

• Jedyny taki dom na świecie: Dzikie ambystomy meksykańskie występują naturalnie tylko w jednym miejscu na Ziemi – w kanałach dawnego jeziora Xochimilco, na terenie stolicy Meksyku. Niestety, przez zanieczyszczenie wody i rozrastające się miasto, w naturze są krytycznie zagrożone wyginięciem, choć w akwariach i laboratoriach żyje ich bardzo dużo.
• Aztecka legenda: Słowo “axolotl” pochodzi z języka Azteków. Według ich legendy, pewien bóg o imieniu Xolotl nie chciał wykonać groźnego zadania wyznaczonego przez innych bogów. Uciekając przed nimi, wskoczył do wody i zmienił się właśnie w tę uśmiechniętą salamandrę.
• Gigantyczna instrukcja DNA: Każde żywe stworzenie ma w sobie tajną instrukcję budowy ciała, zwaną DNA. Chociaż aksolotl jest niewielki, jego wewnętrzna instrukcja jest około 10 razy dłuższa niż instrukcja budowy człowieka!

Koniecznie obejrzyjcie cały film dołączony do tego artykułu, aby zobaczyć animacje i posłuchać zabawnych rozmów Ziemowita z Żelkiem. Dziękujemy za wszystkie Wasze pomysły na kolejne tematy, wiadomości oraz cudowne rysunki – pamiętajcie o subskrypcji kanału Naukowa Karuzela!